บทความ · คู่มือ
ก่อนเริ่มสร้างบ้านและอาคาร
คู่มือฉบับเข้าใจง่ายสำหรับการทำงานร่วมกับสถาปนิก ตั้งแต่ไอเดียแรกจนถึงวันที่ก่อสร้างแล้วเสร็จ
ปัญหาในงานก่อสร้างส่วนใหญ่เริ่มต้นตั้งแต่ก่อนลงมือสร้าง ไม่ว่าจะเป็นโจทย์ที่ไม่ชัดเจน งบประมาณที่ไม่ได้ตรวจสอบ หรือแบบที่ผู้รับเหมาแต่ละรายตีความต่างกัน กระบวนการออกแบบที่ดีช่วยป้องกันปัญหาเหล่านี้ได้ คู่มือนี้อธิบายว่ากระบวนการทำงานเป็นอย่างไร ท่านควรเตรียมอะไร และต้องตัดสินใจอะไรในแต่ละขั้นตอน
1. สิ่งที่ควรเตรียมก่อนพบสถาปนิก
ท่านไม่จำเป็นต้องมีแบบมาก่อน แต่ควรมีคำตอบที่ชัดเจนสำหรับคำถามต่อไปนี้ เพราะการตัดสินใจในการออกแบบทุกข้อจะต่อยอดจากข้อมูลเหล่านี้
- งบประมาณค่าก่อสร้าง ตัวเลขที่เป็นจริงสำหรับตัวอาคาร ซึ่งมีผลต่อขนาด โครงสร้าง และวัสดุมากกว่าปัจจัยอื่น
- ประเภทอาคาร เช่น บ้านพักอาศัย วิลล่าให้เช่า โรงแรม หรืออาคารพาณิชย์
- รูปแบบการใช้งาน ใครใช้พื้นที่ใด ใช้ช่วงเวลาไหน และพื้นที่ภายในกับภายนอกเชื่อมต่อกันอย่างไร
- ข้อมูลที่ดิน โฉนดที่ดิน ขนาดแปลง แผนที่รังวัด (ถ้ามี) และภาพถ่ายที่ดินกับถนนทางเข้า
- กลุ่มเป้าหมาย หากเป็นโครงการเพื่อขายหรือให้เช่า ระบุกลุ่มผู้ซื้อหรือผู้เข้าพัก เช่น ช่วงอายุ เพศ และอาชีพ
2. หกขั้นตอนของโครงการ
การออกแบบเริ่มจากการตัดสินใจเรื่องใหญ่ไปสู่รายละเอียด ทุกขั้นตอนจบด้วยการพิจารณาและการเซ็นอนุมัติจากท่านก่อนเริ่มขั้นตอนถัดไป วิธีนี้ช่วยปกป้องท่าน เพราะท่านจะไม่ต้องจ่ายค่าออกแบบรายละเอียดให้กับแนวทางที่ท่านยังไม่ได้เห็นชอบ
ขั้นตอนก่อนการออกแบบ (Pre-Design)
15 วันสถาปนิกเริ่มจากการรับฟัง เพื่อสรุปร่วมกันถึงงบประมาณ ประเภทอาคาร รูปแบบการใช้งาน และกลุ่มผู้ใช้หรือกลุ่มลูกค้าเป้าหมาย จากนั้นจึงนำเสนอแนวความคิดในการออกแบบ 3 แนวทางที่แตกต่างกัน เพื่อให้ท่านเลือกทิศทางก่อนเริ่มเขียนแบบจริง
- สิ่งที่ท่านตัดสินใจ
- เลือกแนวความคิดที่จะพัฒนาต่อ
- สิ่งที่ท่านได้รับ
- เอกสารแนวความคิดเบื้องต้น และเอกสารแนวความคิดโดยละเอียด
ขั้นตอนออกแบบร่าง (Schematic Design)
45 วันนำแนวความคิดที่เลือกมาพัฒนาเป็นผังจริง โดยแบ่งเป็น 3 รอบ รอบละประมาณ 15 วัน และให้ท่านพิจารณาทุกรอบ มีการวิเคราะห์ที่ตั้งโครงการและข้อกฎหมาย จำลองรูปทรงอาคารเป็น 3 มิติ และวิศวกรวางแนวทางระบบโครงสร้าง ระบบปรับอากาศ และระบบไฟฟ้า
- สิ่งที่ท่านตัดสินใจ
- ผังอาคาร รูปทรงอาคาร และสัดส่วนพื้นที่ใช้สอย
- สิ่งที่ท่านได้รับ
- แบบวิเคราะห์โครงการ ผังบริเวณ ผังพื้น ภาพทัศนียภาพ ตารางพื้นที่ และประมาณราคาค่าก่อสร้างเบื้องต้น
ขั้นตอนพัฒนาแบบ (Design Development)
30 วันนำแบบร่างที่อนุมัติแล้วมาพัฒนารายละเอียด ประสานงานร่วมกับวิศวกรโครงสร้าง เครื่องกล และไฟฟ้า ขั้นตอนนี้เป็นการเลือกวัสดุ เช่น วัสดุพื้น ผนัง ฝ้าเพดาน สุขภัณฑ์ ดวงโคม ประตู และหน้าต่าง
- สิ่งที่ท่านตัดสินใจ
- วัสดุและหน้าตาของอาคาร
- สิ่งที่ท่านได้รับ
- ผังบริเวณ ผังพื้น รูปด้าน รูปตัด และรายการประกอบแบบทั่วไป
ขั้นตอนจัดทำแบบก่อสร้าง (Construction Drawings)
60 วันจัดทำแบบก่อสร้างครบทุกหมวด ได้แก่ งานสถาปัตยกรรม งานวิศวกรรมโครงสร้าง เครื่องกล ไฟฟ้า และสุขาภิบาล แบบชุดนี้ใช้ยื่นขออนุญาตก่อสร้างอาคารกับหน่วยงานราชการ
- สิ่งที่ท่านตัดสินใจ
- แบบสุดท้ายสำหรับยื่นขออนุญาต
- สิ่งที่ท่านได้รับ
- แบบขออนุญาตก่อสร้างครบทุกหมวดงาน
ขั้นตอนประกวดราคา (Bidding)
60 วันนำแบบขออนุญาตมาจัดทำเป็นเอกสารประกวดราคา เพื่อให้ผู้รับเหมาทุกรายเสนอราคาบนขอบเขตงานเดียวกัน ประกอบด้วยราคาค่าก่อสร้างโดยละเอียด รายการวัสดุ และแบบฟอร์ม BOQ เปล่าให้ผู้รับเหมากรอก
- สิ่งที่ท่านตัดสินใจ
- เลือกผู้รับเหมาก่อสร้าง
- สิ่งที่ท่านได้รับ
- แบบประกวดราคา ราคาค่าก่อสร้างโดยละเอียด รายการวัสดุ และแบบฟอร์ม BOQ
ขั้นตอนบริหารสัญญาก่อสร้าง (Construction Support)
ตลอดการก่อสร้างจัดทำแบบและเอกสารประกอบสัญญาระหว่างท่านกับผู้รับเหมา ระหว่างก่อสร้างสถาปนิกตรวจสอบความถูกต้องของงาน พิจารณาแบบ Shop Drawing ของผู้รับเหมา รายงานความคืบหน้า และรับรองผลงานที่แล้วเสร็จ
- สิ่งที่ท่านตัดสินใจ
- ประเด็นคำถามและการเปลี่ยนแปลงหน้างาน
- สิ่งที่ท่านได้รับ
- แบบประกอบสัญญา BOQ รายการประกอบแบบ และรายงานความคืบหน้า
3. ปัจจัยที่กำหนดการออกแบบ
สิ่งที่จำกัดการก่อสร้างบนที่ดินทุกแปลงมีสองเรื่อง คือ สภาพที่ดินและข้อกฎหมาย สถาปนิกจะวิเคราะห์ทั้งสองเรื่องตั้งแต่ขั้นตอนออกแบบร่าง เพื่อให้แบบที่ท่านชอบเป็นแบบที่สร้างได้จริง
สภาพที่ตั้งโครงการ
- ทิศทาง แสงแดด และลม
- สภาพภูมิประเทศและความลาดชัน
- สภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม
- การเข้าถึง การจราจร และมลภาวะ
- ต้นไม้และสิ่งปลูกสร้างเดิม
- มุมมอง พื้นที่ข้างเคียง และสถานที่สำคัญใกล้เคียง
- การใช้พลังงาน
กฎหมายผังเมืองและอาคาร
- ประเภทการใช้ประโยชน์ที่ดินตามผังเมือง
- อัตราส่วนพื้นที่อาคารรวมต่อที่ดิน (FAR)
- อัตราส่วนพื้นที่ว่าง (OSR) และพื้นที่ปกคลุมอาคาร
- พื้นที่สีเขียวที่กำหนด
- ความสูงอาคารสูงสุด
- ระยะร่นขั้นต่ำ
- ข้อจำกัดความลาดชันในการก่อสร้าง
4. บริการที่รวมอยู่ และบริการเพิ่มเติม
บริการออกแบบสถาปัตยกรรมมาตรฐานครอบคลุมงานสถาปัตยกรรมและงานวิศวกรรมหลัก ได้แก่ โครงสร้าง เครื่องกล (ระบบปรับอากาศและระบายอากาศ) ไฟฟ้า และสุขาภิบาล บางโครงการต้องการบริการเพิ่มเติม ซึ่งมักตกลงและคิดค่าบริการแยกต่างหาก จึงควรสอบถามตั้งแต่เริ่มต้น
| บริการเพิ่มเติม | เมื่อใดที่ท่านอาจต้องการ |
|---|---|
| งานวิศวกรรมโยธา | ถนนภายใน ระบบระบายน้ำ และระบบสาธารณูปโภค โดยเฉพาะที่ดินแปลงใหญ่หรือมีความลาดชัน |
| งานภูมิสถาปัตยกรรม | สวน สระว่ายน้ำ และพื้นที่ภายนอกที่ออกแบบให้สอดคล้องกับอาคาร |
| งานสถาปัตยกรรมภายใน | งานตกแต่งภายใน เฟอร์นิเจอร์ และวัสดุที่มากกว่ารายการประกอบแบบทั่วไป |
| การจัดประกวดราคาและประเมินราคา | เชิญผู้รับเหมา ส่งเอกสาร และเปรียบเทียบราคาแทนท่าน |
| การจัดทำสัญญาก่อสร้าง | จัดทำสัญญาระหว่างท่านกับผู้รับเหมา |
| การทำบัญชีค่าก่อสร้างโดยละเอียด | ติดตามค่าใช้จ่ายในการก่อสร้างอย่างละเอียดตลอดโครงการ |
5. ค่าบริการวิชาชีพโดยทั่วไป
ค่าบริการวิชาชีพมักตกลงเป็นยอดรวม แล้วแบ่งชำระเป็นงวด แต่ละงวดถึงกำหนดเมื่อส่งมอบและอนุมัติงานในแต่ละขั้นตอนหรือแต่ละรอบ งวดที่ใหญ่ที่สุดมักเป็นขั้นตอนจัดทำแบบก่อสร้าง ซึ่งเป็นขั้นตอนที่ใช้แรงงานมากที่สุด ควรขอตารางการชำระเงินเป็นลายลักษณ์อักษร และตรวจสอบว่าทุกงวดผูกกับผลงานที่ส่งมอบอย่างชัดเจน
6. ทำไมขั้นตอนประกวดราคาจึงสำคัญ
เมื่อผู้รับเหมาเสนอราคาจากแบบที่ไม่ครบถ้วน แต่ละรายจะตั้งสมมติฐานต่างกัน ราคาจึงเปรียบเทียบกันไม่ได้ และส่วนต่างมักกลับมาเป็นค่าใช้จ่ายเพิ่มในภายหลัง เอกสารประกวดราคาที่สมบูรณ์ช่วยแก้ปัญหานี้ เพราะผู้รับเหมาทุกรายเสนอราคาจากแบบและรายการวัสดุชุดเดียวกัน บนแบบฟอร์ม BOQ เดียวกัน ทำให้ท่านเปรียบเทียบได้ทีละรายการ

